Metabolic Bone Disease (MBD)

Metabolic Bone Disease (MBD)
เป็นอาการหรือโรคที่แสดงการเปลี่ยนแปลงของกระดูกที่เกิดจากความผิดปกติข
องการเผาผลาญแคลเซียมและวิตามิน D3 ในสัตว์เลื้อยคลาน
ซึ่งร่างกายต้องอาศัยการใช้รังสี UV-B ในการสังเคราะห์วิตามิน D3 นอกจากนี้
อัตราส่วนของแคลเซียมต่อฟอสฟอรัสในอาหารที่ไม่เหมาะสมก็ทำให้การดูดซึม
แคลเซียมได้ไม่เต็มที่ และเป็นสาเหตุหนึ่งของ MBD ในสัตว์เลี้ยงได้
ปัจจัยสำคัญประกอบด้วย:
• การขาดแคลเซียมในอาหาร หรืออัตราส่วนแคลเซียม :
ฟอสฟอรัสไม่เหมาะสม ซึ่งทำให้การดูดซึมแคลเซียมลดลง
• การขาดวิตามิน D3 และการได้รับรังสี UV-B ไม่เพียงพอ
ซึ่งจำเป็นต่อการสังเคราะห์วิตามิน D3
• อุณหภูมิที่ไม่เหมาะสม ซึ่งจะลดประสิทธิภาพการสังเคราะห์วิตามิน D
และการดูดซึมแคลเซียม
โดยปัจจัยเหล่านี้เป็นสาเหตุของการเกิด nutritional secondary hyperparathyroidism
(NSHP) ซึ่งเป็นรูปแบบหนึ่งที่พบบ่อยที่สุดของ Metabolic Bone Disease (MBD) ใน
reptiles โดยเฉพาะใน bearded dragons ที่เลี้ยงในปัจจุบันและต้องการ UV-B
ในการเผาผลาญแคลเซียมอย่างเหมาะสม
ซึ่งโดยปกติแล้ว MBD
เกิดจากการที่ร่างกายไม่สามารถรักษาสมดุลแคลเซียมในกระแสเลือดได้อย่างเ
หมาะสม
เมื่อแคลเซียมในอาหารไม่เพียงพอหรือการดูดซึมแคลเซียมบกพร่องจากการขา
ดวิตามิน D3/UV-B ร่างกายจะตอบสนองโดยกระตุ้น parathyroid hormone (PTH)
ให้เพิ่มขึ้น PTH จะกระตุ้น osteoclasts
เพื่อสลายแคลเซียมจากกระดูกเข้าสู่กระแสเลือด
ซึ่งเป็นกลไกเพื่อรักษาระดับแคลเซียม

แต่เมื่อกระดูกถูกดึงแคลเซียมอย่างต่อเนื่อง
จะทำให้กระดูกมีความแข็งแรงลดลง เกิด osteomalacia, fibrous osteodystrophy
MBD
ในสัตว์เลื้อยคลานจึงมีลักษณะเป็นภาพรวมของการสูญเสียมวลแคลเซียมในกร
ะดูกและการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างของกระดูกที่เกี่ยวข้องกับการขาดแคลเ
ซียม/วิตามิน D3 และการตอบสนองของระบบพาราไทรอยด์
ลักษณะอาการและความผิดปกติ
อาการของ MBD มีช่วงตั้งแต่ระยะแรกจนถึงระยะรุนแรง
โดยพบได้ทั้งทางคลินิกและรังสีวิทยา:
• กระดูกอ่อนจนนิ่มหรือยืดหยุ่นได้ เช่น jaw pliability (“rubber jaw”),
กระดูกแขนขาอ่อนตัว
• ผิดรูปของโครงกระดูก เช่น ขาโค้ง, กระดูกหักแบบ pathologic fractures,
ความผิดปกติของกระดูกสันหลัง
• กล้ามเนื้อสั่น, กระตุก, อ่อนแรง, การเคลื่อนไหวผิดปกติ
• ช็อก กล้ามเนื้อหดเกร็ง (tetany) และอาการชักในภาวะ hypocalcemia รุนแรง
• ในรายเรื้อรังอาจมีการเจริญเติบโตช้า, น้ำหนักตัวลด, เบื่ออาหาร และท้องผูก
นอกจากนี้
มักพบการเปลี่ยนแปลงรังสีวิทยาอย่างการลดความหนาแน่นของกระดูก, cortical
thinning และ fractures ในกระดูกยาว
ดังนั้น การจัดการสภาพแวดล้อม (Husbandry management), โภชนาการที่เหมาะสม
(Nutritional management), อาหารเสริมอื่นๆ (Supplementation),
และสุดท้ายการตรวจสุขภาพเป็นประจำ (Health check routine) ก็สำคัญเช่นกันครับ
บทความโดย: น.สพ.ธนดล ขันถม